Yeraltının Cüce Devleri: Eski madenciliğe emeğin bakış açısıyla yaklaşmak

Dahası emeğin bakış açısından bir madencilik arkeolojisi yapmaya ihtiyacımız var. Bu şekilde yaşama ve eyleme hizmet eden bir arkeoloji pratiğini inşa edebiliriz. Madenciliğin derin tarihine dair bilgilerimiz bugüne ışık tutacak nitelikte. Arkeolojide emek bakış açısına sahip çalışmaların çeşitlenmesi ve artması bize sadece eski toplumların madencilik faaliyetlerini nasıl organize ettiğiyle ilgili bilgi sağlamakla kalmaz; ayrıca üretim araçları, ilişkileri ve koşulları hakkında bilgi verir. Anadolu’da toplumsal evrimi ve politik örgütlenmeyi anlamak için bu konuların malûmatçı olmayan, sorun odaklı yöntemlerle çalışılması iyi olabilir.

Geçmişin çocuk madencisini, tutsak işçisini, ucuz emekçisini veya siyahi kölesini anımsamak bu nedenle çok önemli. Prehistorik maden ocaklarında insanın çocuksu merakı, dünyaya açılan saf ilgisiyle onun geçim mücadelesi, açgözlülüğü ve onulmaz hırsı bir arada karşımıza çıkıyor. Nasıl ki Soma katliamı sistemik bir emek sömürüsünün belgesiyse, prehistorik madenler de bizleri bu noktaya getiren tarihi süreçlerin materyal belgeleridir. Böylesi bir teorik yaklaşımla üretilen arkeolojik bilgi bugünün adalet mücadelesine katkı sunmaya yetkindir. Yeter ki tarihi aşağıdan yukarıya doğru bir kavrayışı mümkün kılacak emek dostu teorik yaklaşımlara sıcak bakalım.

 

*Ege Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Protohistorya ve Ön Asya Arkeolojisi